ՆԱԶԱՐԷԹ ՏԱՂԱՒԱՐԵԱՆ (ծնունդ՝ 25 Դեկտեմբեր, 1862)

Նազարէթ Տաղաւարեան վաստակաւոր բժիշկ ու գիտնական եղած է, հանրային բազմապիսի գործունէութեամբ եւ բազմաթիւ հրատարակութիւններով, որ Հայոց Ցեղասպանութեան մտաւորական առաջին զոհերէն դարձած է։

Տաղաւարեան ծնած է 25 Դեկտեմբեր, 1862-ին, Սեբաստիոյ մէջ։ Բուն անունով՝ Նազարէթ Չատրճեան, իր մականունը հետագային թարգմանած է Տաղաւարեան ձեւով։ 1869-1878-ին ուսանած է Պոլսոյ ազգային վարժարաններուն։ Մեկնելով Փարիզ, 1878-1879-ին ուսանած է գործնական երկրագործութեան վարժարանին, իսկ 1879-1881-ին՝ Ֆրանսայի երկրագործական բարձրագոյն ուսումնարանին մէջ, գիւղատնտեսի կոչում ստանալով։ 1881-1883 թուականներուն, յաճախած է նաեւ ծառաբուծական եւ այգեպանական վարժարաններ։ 1883-ին վերադարձած էՊոլիս եւ աշխատանքի անցած երկրագործական նախարարութեան մէջ։ Կարճ ժամանակ անցած պաշտօնը ձգած է Սեբաստիա վերադարձած, ազգային վարժարաններու տնօրէն դառնալով։ Բարեփոխումներ կատարած է ուսումնական ծրագիրերուն մէջ, չափահասներու լսարան ու կիրակնօրեայ կրթարան հիմնադրած է, ինչպէս եւ իգական սեռի դաստիարակութեան հարցերով զբաղող Հայուհեաց Ընկերութիւնը։

Սեբաստիոյ մէջ Տաղաւարե աշխուժութիւնն ու բնական գիտութիւնները տարածելու ձգտումը յարուցած է տեղի պահպանողական իշխանութիւններու եւ հայ հոգեւորականներու անբարեհաճութիւնը, որուն հետեւանքով կրկին վերադարձած է Պոլիս։ 1885-86 թուականներուն, Պոլիս Արամեան վարժարանի տնօրէն եղած է, զայն օրինակելի կրթօճախ դարձնելով կարճ ժամանակամիջոցի մը։ 1885-1887-ին, մասնակցած է հայերէն բնագիտական առաջին հանդէսին՝ «Գիտական շարժումի» հիմնադրութեան եւ հրատարակութեան։ Հալածանքներէ խուսափելու համար, հրաժարած է մանկավարժական գործունէութենէ եւ կրկին մեկնած՝ Ֆրանսա։ 1887-1893-ին ուսանած է Փարիզի համալսարանի բժշկական եւ բնագիտական բաժիններուն մէջ, ստանալով բժիշկի վկայական։ 1892 թուականին մասնագիտացած է Փաստէօրի մանրէաբանութեան ուսումնարանին մէջ։

1893-ին վերադարձած է Պոլիս եւ Բերա թաղամասին մէջ բացած է սեփական բուժարան։ 1896-ին  Տաղաւարեան ձերբակալուած ու բանտարկուած է հայրենասիրական գործունէութեան համար, բայց ազատ արձակուած է չորս ամիս ետք, ընդհանուր համաներման շնորհիւ։ 1897-ին Բերայի ֆրանսական Ս. Փրկիչ հիւանդանոցի օժանդակ բժիշկ նշանակուած է, միաժամանակ եղած է Բերայի ազգային վարժարաններու հոգաբարձու։ Դարձեալ բանտարկուած է 1900-ին եւ արձակուած՝ Ֆրանսայի դեսպանութեան միջնորդութեամբ։ Խուսափելով հետագայ հալածանքներէն, 1905 թուականին հաստատուած է Գահիրէ, ուր սկսած է աշխատիլ որպէս բժիշկ ու մանկավարժ եւ յաջորդ տարի մասնակցած է Հայկական Բարեգործական Ընդհանուր Միութեան հիմնադրութեան։ Օսմանեան յեղափոխութենէն ետք (1908), վերադարձած է Պոլիս ու ընտրուած՝ խորհրդարանի երեսփոխան (Սեբաստիայէն), զբաղելով հողային հարցի նախագիծի մշակմամբ։ Տաղաաւարեան հասարակական եռանդուն գործունէութիւն ծաւալած է յատկապէս Ազգային Կեդրոնական Վարչութեան մէջ, որուն քաղաքական ժողովի անդամ էր 1910-1912 թուականներուն, եւ Կոստանդնուպոլսոյ քաղաքապետարանին մէջ (1912-1913)։ 1913 թուականին քաղաքապետարանի ընդհանուր քննիչ նշանակուած է։ 1914-ին ՀԲԸՄ-ի մասնաճիւղեր բանալու նպատակով այցելած է Կովկաս։

Տաղաւարեան գրած է բազմաթիւ գիտական աշխատութիւններ՝ բժշկութեան, կենսաբանութեան, երկրագործութեան, աստղագիտութեան, Հայաստանի պատմութեան ու Հայ Եկեղեցւոյ եւ հայ գիրերու գիւտի մասին, որոնց շարքին՝ «Ծագումն հայ տառից» (1895) եւ «Հայոց հին կրօնները» (1903-1909)։

24 Ապրիլ, 1915-ին, ի թիւս Պոլսոյ ակնառու հայ մտաւորականներու, ձերբակալուած եւ բանտարկուած է Պոլսոյ կեդրոնական բանտին մէջ։ Շոգեկառքով տեղափոխուած է Այաշի բանտ։ Յունիսի սկիզբներուն, Է. Ակնունիի, Սարգիս Մինասեանի, Ռուբէն Զարդարեանի, Գարեգին Խաժակի եւ Յարութիւն Ճանկիւլեանի հետ, ուղարկուած է Տիարպեքիր, իբրեւ թէ պատերազմական ատեանին առջեւ ներկայանալու համար, եւ ճամբուն վրայ իր ուղեցկիներուն հետ վայրենաբար սպաննուած է։